خانه / بازی / امید چیست؟
hope-web

امید چیست؟

امید چیست؟

همانطور که قبلا اشاره شد، یکی از مفاهیم مهم روان شناسی مثبت نگر که در سال های اخیر در حوزه ی رفتار سازمانی مورد توجه قرار گرفته، مفهوم سرمایه روان شناختی  است. سرمایه روان شناختی که نسل سوم سرمایه های انسانی و اجتماعی است، مفهوم جدیدی است که به تازگی در رفتار سازمانی مثبت معرفی شده است ویک حالت توسعه ای مثبت روان شناختی با مشخصه های زیر است:

  • اعتماد به نفس (خودکارآمدی)، تعهد و انجام تلاش برای موفقیت در کارها، وظایف چالش برانگیز.
  • داشتن استناد مثبت (خوشبینی) درباره ی موفقیت حال و آینده.
  • پایداری در راه هدف و در صورت لزوم تغییر مسیر رسیدن به هدف برای دستیابی به موفقیت(امیدواری)
  • پایداری و استواری هنگام بروز سختی ها و مشکلات برای حفظ و بازیابی خود، و حتی فراتر از آن، پیشرفت و ترقی هنگام مواجه با مشکلات و سختی ها (تاب آوری یا انعطاف پذیری). و هر کدام از آنها به عنوان یک ظرفیت روان شناختی مثبت در نظر گرفته می شود، دارای مقیاس اندازه گیری معتبر است، مبتنی بر نظریه و تحقیق است، وابسته به حالت بوده، قابلیت رشد دارد و به طور چشمگیری با پیامدهای عملکردی ارتباط دارد (ستاری، ۱۳۹۳).

امید، نیرویی هیجانی است که تخیل را به سمت موارد مثبت هدایت می کند. امید به انسان ها انرژی می دهد و مجهزشان می کند، و مانند کاتالیزوری برای کار و فعالیت عمل می کند. امید به ما انعطاف پذیری، نشاط و توانایی خلاصی از ضرباتی را که زندگی بر ما تحمیل می کند، می دهد و باعث افزایش رضایت از زندگی می شود(پریچت، ۱۳۸۴).

مدل سرمایه روان شناختی مثبت، امیدواری را همچون «داشتن قدرت اراده و مسیری به سوی دستیابی به اهداف شخص» توصیف می نماید(لوتانز و یوسف، ۲۰۰۴). این تعریف از تعریف اشنایدر و همکاران (۲۰۰۶) نتیجه شده است که بیان نموده اند:امیدواری یک حالت انگیزشی مثبت، از احساس تعاملی است از موفقیت مشتق شده از ۱) انرژی لازم برای رسیدن به هدف و ۲) برنامه ریزی برای دستیابی به هدف، نشات گرفته است. پس امیدواری از دو جزء تشکیل شده است: انرژی و اراده فرد و نیز برنامه ریزی برای دستیابی به هدف. مقصود از انرژی فرد، داشتن اراده برای دستیابی به نتیجه مورد نظر یا دلخواه است. بنابراین، امیدواری، مستلزم، نوعی انرژی و اراده برای تعقیب هدفها است. علاوه بر این، دیگر عنصر تشکیل دهنده امیدواری، برنامه ریزی برای دستیابی به هدف است که نه تنها در برگیرنده شناسایی هدفها است، بلکه راه های متفاوت رسیدن به هدفها را در بر می گیرد(سیمار اصل و فیاضی، ۱۳۸۸).

جای تاکید است که در طول چند سال اخیر تحقیقات قابل ملاحظه ای مشخص کرده اند که امید تاثیر زیادی بر روی موفقیت دانشگاهی، پیشرفت ورزشی، سلامت عاطفی و توانایی فائق آمدن به بیماری ها و دیگر مشتقات آن داشته است. اگر چه امید هنوز به بخش اصلی ادبیات رفتار سازمانی تبدیل نشده است، اما سازگاری خوبی با ضوابط رفتار سازمانی مثبت پیدا کرده است. حتی اگر امید را از ساختارهای روان شناسی مثبت حذف کنیم برخی تفاوت های مهم از لحاظ مفهومی وجود دارد. از دیدگاه هوش هیجانی، گلمن بیان می کند که “داشتن امید به این معناست که فرد به اضطراب طاقت فرسا، نگرش شکست، یا افسردگی در رویارویی با چالش های سخت یا شکست ها، تسلیم نخواهد شد”(لوتانز، ۲۰۱۰).

البته فرهنگ لغت وبستر امید را «تمایل به تکمیل چیز باارزشی بااحتمال واقعی تحقق همراه با تداوم انتظار وقوع آن» تعریف می کند. در فرهنگنامه رندم هاوس نیز امید به صورت «انتظار مثبت فعال و مداوم برای تعقیب در جهت یک شایستگی مطلوب معقول» تعریف شده است(بهاری، ۱۳۸۹).

مراحل رشد امید را می توان چنین بیان کرد که؛تفکر امیدوارانه با این فرض ساده ساخته می شود که نوع بشر، حتی در مراحل نوزادیش، توان بالقوه بسیار زیادی برای فکر کردن درباره آنچه که می خواهد، دارد.« تمایل داشتن» به طور خلاصه همان «امید داشتن» است. یعنی قدم های موثری که اکثر انسانها در طی دوران کودکی متحمل می شوند تا به طرز امیدبخشی بیندیشند. «امیدواری»، پل زدن ذهنی به سوی اهدافی است که اکنون در رویا داشته و در آینده بدان خواهیم رسید. افراد بزرگسال در تفکر امیدآفرین در فرزندان خود سهیم اند. نسل امروز با یادگرفتن درباره امید قادر است با مشکلات فردا مبارزه کند(مرادیان فرد، ۱۳۹۲).

اشنایدر (۲۰۰۰) می گوید که امید به نحو روشنی در دوره نوزادی، کودکی و نوجوانی رشد می کند. در پایان نخستین سال زندگی، پایداری شی و طرحواره های علت و معلولی منجر به تفکرات پیشبینانه در مورد گذرگاههای معطوف به هدف می شود. در سال دوم اندیشه خود به عنوان یک کارگزار در این دوره تکامل می یابد. یکی از مهم ترین مهارت های مرتبط با امید که در سال دوم آموخته می شود در نظر گرفتن راههای اطراف موانع و فعالانه آنها را دنبال کردن است. این فرایند رویارویی با موانع، در گرفتن راههای اطراف آنها و به اجرا گذاشتن فعالانه این نقشه ها، هسته تکوین امید را تشکیل می دهد. در دوره پیش دبستانی(از ۳ تا ۶ سالگی)رشد سریع زبان، تفکر شهودی را پیش عملیاتی، علاقه به داستان گویی و امور روزمره قابل پیش بینی منجر به رشد بیشتر طراحی گذرگاههای امیدوار در رویارویی با موانع و مشکلات می شود. در دوره کودکی میانی و نوجوانی رشد سریع مهارت های تفکر منطقی منجر به برنامه ریزی امیدوارانه و پیچیده و دنبال کردن گذرگاهها به سوی هدف های ارزشمندانه و اقدام در یک بافت اجتماعی، با در نظر گرفتن خواسته های والدین، خواهر و برادر، همگنان و آموزگاران می شود(کار[۱]، ۲۰۰۴؛ ترجمه، پاشاشریفی و همکاران، ۱۳۸۵).

ابعاد اصلی امید

اهداف، مسیرها(افکار گذرگاه) و افکار عامل، سه بعد مهم امید می باشند که به مختصر توضیح داده می شوند:

  • اهداف:اشنایدر با توجه به مصاحبه های متعددی که با افراد داشت به این نتیجه رسید که مردم معتقدند در هر کاری که انجام می دهند، دنبال یک هدف هستند. بنابراین اهداف را می توان موضوع امید برشمرد. پس امید بدون هدف وجود ندارد. بنابراین هر امیدی باید در بطن خود هدفی داشته باشد. این اهداف باید آنقدر ارزشمند باشند تا بتوان روی آنها فکر و سرمایه گذاری کرد. یعنی اهداف باید ارزش فکر کردن و وقت گذاشتن را داشته باشند. هدفها باید دارای ارزش کافی باشند تا در تفکر هوشیارمان به کار گرفته شوند. پس امید هنگامی نیرومند است که هدف های ارزشمندی را در بر گیرد و با داشتن موانع چالش انگیز ولی نه برطرف نشدنی، احتمال دستیابی به آنها در میان مدت وجود داشته باشد. جایی که ما به هدف ها اطمینان داریم، امید غیر ضروری است. جایی که مطمئن هستیم به هدف نخواهیم رسید، در این صورت ناامید می شویم. پس امید به چیزهای موجود و به چیز های غیر ممکن، بی معنی است.
  • افکار گذرگاه:افکار گذرگاه یعنی تولید راههای معقول و منطقی برای رسیدن به هدف. راهها و مسیرهای رسیدن به اهداف مطلوب، برای افکار امیدوار کننده موفق کاملا ضروری هستند. افراد باید خودشان توانایی تولید راههای کارآمد و شدنی را برای رسیدن به اهدافشان داشته باشند. هنگامیکه با موانع برخورد می کنیم تولید چند راه مختلف مهم هست. شخصی که امید بالا دارد راههای گوناگون را خیلی آسان پیدا می کند.
  • افکار کارگذار: افکار کارگذار عنصر سازنده انگیزشی است برای سوق دادن افراد به سمت جلو، برای اینکه یکسری راهها و مسیرهایی را برای رسیدن به هدفهایشان فرض کنند. عامل، بازتاب ادراک شخصی است که او می تواند از طریق تصور کردن راههایی برای رسیدن به هدف به سمت جلو حرکت کند. عامل همچنین می تواند ارزیابی فرد را در توانایی به پشتکار داشتن در رسیدن به هدف منعکس کند. هنگامی که شخص با موانعی روبرو می شود افکار کارگذار به شخص کمک می کند که انگیزه لازم را برای یافتن بهترین راه به کار گیرد.

پس امید مساوی، افکار کارگذار به اضافه افکار گذرگاه هست. این دو مولفه برای افکار امیدوار کننده لازم و مهم هستند. بنابراین ” امید حالت انگیزشی مثبتی است که بر مبنای یک تعامل دو سویه برای بدست آوردن حسی از موفقیت قرار گرفته است”. افکار کارگذار نیرو هدایت شده به سمت هدف و افکار گذرگاه، برنامه ریزی برای رسیدن به هدف(مرادیان فرد، ۱۳۹۲).

موانع امید

همان طوری که همه ما می دانیم، زندگی اغلب به ما اجازه پیگیری همه اهدافمان را نمی دهد و مسیرهای رسیدن به هدف را مسدود می کند. طبق نظریه امید بیشتر افراد می توانند حداقل یک راه اصلی برای رسیدن به هدفهایشان ایجاد کنند. هنگام روبرو شدن با موانع مردم اغلب در مورد راههای گوناگون فکر می کنند، این افکار گذرگاه چندگانه به خصوص برای افرادی که امید بالایی دارند درست است. شخصی که با مانع روبرو می شود باید بوسیله افکار گذرگاه به تولید راههای متناوب دیگر بپردازد. افکار کارگذار نیز هنگامی مهم هست که مسیرهای اصلی مسدود می شوند. این افکار انگیزه لازم را که باید جهت داده شود به سمت راههای گوناگون فراهم می کند(مرادیان فرد، ۱۳۹۲).

در انتها می توان اشاره کرد که، یکی از مولفه های اصلی هوش هیجانی آگاهی هیجانی هست و با توجه به این مولفه افرادی که آگاهی هیجانی بالایی دارند اهداف مناسبی را انتخاب کرده و پس از انتخاب اهداف متناسب با عواطف خودشان، با اراده کافی که از پایه های اصلی امید هست، اقدام به عمل کرده و هیچ وقت ناامید نمی شوند. و هر وقت با شکست روبرور شوند چون خودکارآمدی بالایی دارند تسلیم نشده و با اراده کافی به دنبال اهداف خود می روند. همچنین طبق پژوهش سیو[۲]، که در سال ۲۰۰۹ انجام داد، به این نتیجه رسید که هر چه هوش هیجانی در افراد بالات ر و رشد یافته تر باشد، میزان ناامیدی آنها کمتر خواهد بود (سیو ، ۲۰۰۹). مایر و سالوی معتقدند که یکی از فواید مهم توانایی تنظیم هیجان، بهبود هیجانات منفی و پرورش هیجانات خوشایند و مثبت است. بنابراین افرادی که در تنظیم هیجانات خود مهارت دارند از توانایی بیشتر جهت جبران حالات هیجانی منفی از طریق شرکت در فعالیت های خوشایند برخوردارند و توانش های هیجانی در تعدیل استرس و سلامت روان نقش مهمی دارند(ستاری، ۱۳۹۴). بنابراین برخی از اشکال هوش هیجانی، افراد را از استرس و ناامیدی مصون داشته و منجر به سازگاری بهتر می شوند (حدادی کوهسار، ۱۳۸۸).

در آخر پرسشنامه امید اشنایدر برای سنجش و اندازه گیری امید، آورده می شود.

پرسشنامه امید اشنایدر

مقیاس۱۲سؤالیامیدتوسطاشنایدر (۱۹۹۱،بهنقلازاشنایدر[۳]وپترسون[۴]، ۲۰۰۰) برایسنین۱۵سالبهبالاطراحیشدهوشاملدوخردهمقیاسگذرگاهوانگیزشمیباشدومدتزمانکوتاهی (۲ تا ۵ دقیقه) برایپاسخدادنبهآنکفایتمیکند.برایپاسخدادنبههرسؤال،پیوستاری از ۱ (کاملا غلط) تا ۴ (کاملا درست) در نظر گرفته شده است. سؤالات ۷،۵،۳و ۱۱ نمره گذاری نمی شوندومربوطبهحواسپرتیاند.سؤالات ۶،۴،۱و ۸ مربوطبهخردهمقیاسگذرگاهوسؤالات۱۰،۹،۲و ۱۲ مربوطبهخردهمقیاسانگیزشمیباشد.نمرهامیدحاصلجمعایندوخردهمقیاساست.بنابراین،مجموعنمراتمیتواند بین ۸ تا ۳۲ قرار گیرد.

درپژوهشیکهتوسطگلزاری (۱۳۸۶) بر روی ۶۶۰  دانشآموزدختردراستانتهرانانجامشد،پایاییمقیاسامیداشنایدرباروشهمسانیدرونیموردبررسیقرارگرفتوضریبآلفایکرونباخ ۸۹/۰بهدستآمد.مقیاسامیدبامقیاسهاییکهفرایندهایروانشناختیمشابهیرامی سنجند،همبستگیبالاییدارد.بهعنوانمثال،نمرههایمقیاسامیدبهمیزان ۵۰/۰ تا۶۰/۰ بامقیاسخوشبینیشایروکارور۳همبستگیدارد. همچنین،نمراتاینمقیاسبانمراتسیاهۀافسردگیبک۴همبستگیمنفیدارد (۵۱/۰-۴۲/۰). بهعلاوه،طبقنظرمتخصصانبالینی،رواییاینمقیاسبهروشرواییمحتوانیزموردتأییدقرارگرفتهاست.

هر یک از جملات زیر را بخوانید و گزینه ای را که احوال شما را بهتر توصیف می کند با علامت ضربدر مشخص کنید.( لطفا به تمام سوالات پاسخ دهید و برای هر جمله فقط یکی از چهار گزینه کاملا غلط ، تا حدی غلط، تا حدی درست و کاملا درست را انتخاب کنید).

جملات

 

کاملا غلط تا حدی غلط تا حدی درست کاملا درست
۱)برای رهایی از گرفتاری به راه حلهای زیادی فکر می کنم.        
۲) وقتی هدفی را برای خود انتخاب می کنم با همه ی وجود دنبالش می روم.        
۳) بیشتر وقتها احساس خستگی و بی حالی می کنم.        
۴) برای هر مشکلی راه حل های زیادی وجود دارد.        
۵) در بحث ها به راحتی کوتاه می آیم.        
۶) برای بدست آوردن چیزهایی که برایم مهم هستند به راه های گوناگون فکر میکنم.        
۷) نگران سلامتی ام هستم.        
۸) در جاهایی که دیگران نا امید می شوند من می توانم راه حلهایی پیدا کنم.        
۹) تجربه های گذشته ام، آینده خوبی را برای من تضمین می کنند.        
۱۰) موفقیتهای بسیار بزرگی در زندگی ام داشته ام.        
۱۱) معمولا خودم به اشتباهاتم پی می برم.        
۱۲) هدفهایی را که برایم مناسب هستند دنبال می کنم.        

 

منابع

  1. بهاری، فرشاد(۱۳۸۹). مبانی امید و امید درمانی: راهنمای امید آفرینی. تهران: انتشارات دانژه.
  2. پریچت، پرایس، ترجمه عنقائی، مهربانو، چاپ اول، تهران، انتشارات به تدبیر،۱۳۸۴.
  3. ستاری، کاظم، اثربخشیآموزش گروهی هوش هیجانی در افزایشسرمایه های روانشناختی فرزندان جانباز، پایان نامه کارشناسی ارشد. دانشکده روان شناسی. دانشگاه علامه طباطبایی تهران، ۱۳۹۳.
  4. ستاری، کاظم، بررسی اثربخشی آموزش هوش هیجانی بر افزایش مولفه امیدسرمایه روانشناختی فرزندان جانباز، چاپ شده در دومین کنفرانس ملی توسعه پایدار در علوم تربیتی و روانشناسی، مطالعات اجتماعی و فرهنگی، سال ۱۳۹۴.
  5. سیمار اصل، نسترن و فیاضی، مرجان(۱۳۸۸)، سرمایه روانشناختی؛ مبنایی نوین برای مزیت رقابتی، ماهنامه تدبیر، سال نوزدهم، شماره ۲۰۰.
  6. حدادی کوهسار، علی اکبر، رابطه مولفه های هوش هیجانی با سلامت روان شناختی و موفقیت تحصیلی، نقش تعدیل کنندگی جنس، مجله دانش و پژوهش در علوم تربیتی – برنامه ریزی درسی، شماره ۲۲، تابستان ۱۳۸۸، صص ۱۱۸-۹۹.
  7. کار، آلان(۲۰۰۴). روان شناسی مثبت، ترجمه پاشا شریفی، حسن، نجفی زند، جعفر و ثنایی، باقر(۱۳۸۵).
  8. مرادیان فرد، سمیرا(۱۳۹۲). بررسی اثربخشی آموزش امید درمانی بر کاهش احساس تنهایی و افزایش رضایت از زندگی دختران نابینا(۲۰-۱۶) شهر اصفهان. پایان نامه کارشناسی ارشد. دانشکده روان شناسی. دانشگاه علامه طباطبایی تهران.
  9. Luthans, F., & Youssef, C. M. (2004). Human, social, and now positive psychological capital management: Investing in people for competitive advantage. Organizational Dynamics,. 33:(2), 143–
  10. Fred (2010) Organizational Behavior, 12th ed. Boston: McGraw-Hill/Irwin, paperback, Pages: 203-23.
  11. Siu, A.F. (2009). Trait emotional intelligence and its relationships with problem behavior in Hong Kong adolescents. Personality and Individual Differences, 47(6), 553-557.

 

۱ Carr

[۲] Siu

[۳]Snyder

۴Peterson

درباره ی tabrizbehzisti

تصویر پروفایل از  tabrizbehzisti

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *