خانه / تور مسافرتی / خودکارآمدی چیست؟
00

خودکارآمدی چیست؟

 

خودکارآمدی چیست؟

سرمایه روان شناختی که نسل سوم سرمایه های انسانی و اجتماعی است، مفهوم جدیدی است که به تازگی در رفتار سازمانی مثبت معرفی شده است، محققان سرمایه روان شناختی اغلب هم به صورت نظری ثابت کرده اند(لوتانز و یوسف، ۲۰۰۷)و هم به طور تجربی نشان داده اند(آوی و همکاران، ۲۰۰۸) که سرمایه روان شناختی یک مفهوم مرکزی[۱]یا یک مفهوم چند بعدی[۲] است. در واقع، لوتانز و همکارانش بر این باورند که سرمایه روان شناختی، با تکیه بر متغیرهای روان شناختی مثبت گرایی همچون امیدواری و خودکارآمدی منجر به ارتقای ارزش سرمایه انسانی (دانش و مهارت های افراد) و سرمایه اجتماعی (شبکه روابط میان آنها) در سازمان می شود. بنابراین، سرمایه روان شناختی، از متغیرهای روان شناختی مثبت گرایی تشکیل شده است که قابل اندازه گیری، توسعه و پرورش هستند و امکان اعمال مدیریت بر آنها وجود دارد. همانگونه که در مقالات پیش از این اشاره شد این متغیرها، عبارتند از: خودکارآمدی، امیدواری، خوشبینی و تاب آوری(پیج، ۲۰۰۴).

امیدواری یکی از ویژگیهایانساناستکهبهاوکمکمینماید تاناامیدیهاراپشتسرگذاشته،اهدافخودراتعقیبکردهو احساسغیرقابلتحملبودنآیندهراکاهشدهد. خوشبینیبهجهتگزینیاشارهداردکهدرآنمعمولاً پیامدهایمثبتموردانتظارندواینپیامدهابهعنوانعوامل ثابت،کلیودرونیدرنظرگرفتهمیشوند. ازسوییتابآوریسازگاریمثبتدرواکنشبهشرایطناگواراست. تابآوریصرفمقاومتمنفعلدربرابر آسیبهایاشرایطتهدیدکنندهنیست.بلکهفردتابآور،مشارکت کنندهفعالوسازندهمحیطپیرامونیخوداست(بهادری خسروشاهی و همکاران، ۱۳۹۱).

خودکارآمدی ریشه در نظریه شناختی-اجتماعی بندورا دارد(باستابیل[۳]، ۲۰۰۳)، بندورا[۴] در سال ۱۹۷۷ برای اولین بار مفهوم خودکارآمدی را مطرح ساخت و در نظام بندورا منظور از نظام خودکارآمدی همان، احساس شایستگی، کفایت و قابلیت در کنار آمدن با زندگی است که برآورده کردن و حفظ معیارهای عملکرد باعث افزایش آن می شود و ناکامی در برآوردن و حفظ این معیارها آن را کاهش می دهد(فشارکی و همکاران، ۱۳۸۹).

به عبارتی خودکارآمدی یکی از مفاهیم کاربردی در نظریه یادگیری شناختی- اجتماعی بندورا بوده و از مهم ترین سازه های مورد توجه روان شناسی مثبت است(مادوکس[۵]، ۲۰۰۲؛ به نقل از اکبرزاده و همکاران،۱۳۹۱). بندورا واژه خودکارآمدی را به عنوان عقاید یک شخص در مورد توانایی خویش برای سازگاری با موقعیت های خاص تعریف کرده است(بندورا،۲۰۱۰) و وانکوور[۶] و همکاران(۲۰۰۸) خودکارآمدی را به عنوان عاملی که تاثیر مهمی بر هدایت منابع در جهت رسیدن به اهداف دارد، تعریف کرده اند.

احساس خودکارآمدی، متغیر مهمی در شکل گیری احساس شایستگی و موفقیت در انسان ها است. عملکرد موثر نه تنها نیازمند دارا بودن مهارتها است بلکه فرد باید توانایی انجام آن مهارت ها را نیز باور داشته باشد. بنابراین احساس خودکارآمدی، به افراد کمک می کند تا با به کارگیری مهارت های خود، در برابر مشکلات و مسائل پیرامون، به صورت مطلوبی عمل کنند و احساس موفقیت فردی در آنها ایجاد شده یا افزایش یابد. پس احساس خودکارآمدی لزوما به معنای دارا بودن مهارت های شخصی نیست، بلکه به این معنی است که فرد باور داشته باشد که توانایی انجام وظایف به نحو مطلوب و در شرایط مختلف را دارد(اقدمی باهرو همکاران، ۱۳۸۸).

 

سرمایه روان شناختی خودکارآمدی

بندورا(۱۹۸۶-۱۹۹۷) بر طبق تئوری و تحقیق گسترده ای که درباره ی خودکارآمدی انجام داده، خودکارآمدی/ اعتماد به نفس را به عنوان اعتقاد راسخ[۷] فرد بر توانایی هایش در بسیج منابع انگیزشی و شناختی و راهکارهای مورد نیاز برای اجرای موفقیت آمیز وظایف خاص در موقعیت های معین تعریف کرده است(استاجکویچ[۸] و لوتانز، ۱۹۹۹به نقل از لوتانز و همکاران، ۲۰۰۷؛ ترجمه جمشیدیان و فروهر، ۱۳۹۲).

گرچه بندورا از واژه اعتماد به نفس بسیار کمتر از خودکارآمدی استفاده می کند، بسیاری از تئوری پردازان اعتماد به نفس را زیر مجموعه ای از خودکارآمدی قرار می دهند، با این حال در روان شناسی مثبت گرا هر دو واژه می توانند جایگزین یکدیگر شوند(مثل مادوکس،۲۰۰۲ به نقل از اکبرزاده و همکاران، ۱۳۹۱). واژه اعتماد به نفس در زمینه های کاربردی تر مانند ورزش و یا تجارب کاربرد بیشتری دارد(کانتر، ۲۰۰۴). در سرمایه روان شناختی هر دو واژه به طور قابل جایگزین برای انعکاس پایگاه غنی تئوری و تحقیق درباره خودکارآمدی و کاربرد مداری اعتماد به نفس مورد استفاده قرار می گیرند. افرادی که دارای خودکارآمدی بالایی هستند منتظر نمی شوند اهداف چالش برانگیز برای آنها تدوین شود، چیزی که اغلب از آن به عنوان “کاهش ناهمخوانی[۹]” یاد کرده می شود، بلکه برعکس آنها خودشان ناهمخوانی ها را از طریق درگیر کردن مداوم خود در امور چالش انگیز با خود هدف گزینی[۱۰] هر چه بالاتر و به وسیله جست و جو و انتخاب آگاهانه وظایف دشوار خلق می کنند. شک به خود[۱۱]، بدبینی[۱۲]، بازخورد منفی، نقد اجتماعی[۱۳]، موانع و عقب نشینی[۱۴] و حتی تکرار شکست، می تواند برای افراد با خودکارآمدی پایین خسارت بار باشد، اما تاثیر اندکی بر روی افراد با خودکارآمدی بالا دارد. همچنین سرمایه روان شناختی خودکارآمدی مبتنی بر پنج فرآیند شناختی است، که در واقع جزء سازه های حیاتی معادله خودکارآمدی نیز محسوب می شوند که عبارتند از: نمادسازی[۱۵]، دوراندیشی[۱۶]، مشاهده[۱۷]، خودتنظیمی[۱۸] و خود ارزیابی[۱۹](لوتانز و همکاران، ۲۰۰۷؛ ترجمه جمشیدیان و فروهر، ۱۳۹۲).

انواع خودکارآمدی

  • خودکارآمدی عمومی[۲۰]
  • خودکارآمدی اختصاصی یا مربوط به یک حیطه خاص[۲۱]

خودکارآمدی عمومی که به معنای باور به شایستگی و صلاحیت شخصی می باشد، از این لحاظ که فرد را قادر می سازد تا با موفقیت از عهده دامنه وسیعی از موقعیت های دشوار و چالش انگیز برآید، از خودکارآمدی اختصاصی که مقید به انجام فعالیت در حیطه ای خاص می باشد، متمایز است(ایسترم[۲۲]، نیگل[۲۳]، کلپ[۲۴] و ولرث[۲۵]، ۲۰۰۸). گر چه خودکارآمدی عمومی و خودکارآمدی اختصاصی هر دو، به باور درباره توانایی شخص در رسیدن به بازده مورد نظر اختصاص دارند با این وجود این سازه ها به لحاظ وسعت و گستره دامنه عملکرد متفاوت هستند. علاوه بر این، خودکارآمدی عمومی در برابر تاثیرات زودگذر و موقتی، نسبت به خودکارآمدی اختصاصی مقاوم تر است(دویر[۲۶]، ادن[۲۷]، و بانجو[۲۸]، ۱۹۹۵).

شرر[۲۹] و همکاران(۱۹۸۲) در تعریف خودکارآمدی عمومی بیان می کنند که خودکارآمدی، صرفا اختصاص به موقعیت و رفتار خاصی ندارد بلکه یک صفت انگیزشی است که می تواند به موقعیت های گوناگون تعمیم یابد. در واقع خودکارآمدی عمومی، مجموعه ای از تجربیات مختلف در زمینه های گوناگون است که افراد آنها را به موقعیت های جدید انتقال می دهند(وایت، ۲۰۰۶).

ابعاد خودکارآمدی

باورهای خودکارآمدی دارای سه بعدسطح[۳۰]، نیرومندی[۳۱] و عمومیت[۳۲] می باشند(لونتبرگ[۳۳]، ۲۰۱۱):

الف- سطح: وقتی تکالیف بر حسب دشواری مرتب شوند، سطح خودکارآمدی مطرح می شود. در واقع سطح، به دشواری مشکلاتی که شخص آمادگی مقابله با آنها را دارد اشاره می کند.

ب- نیرومندی: اشاره به استحکام و قاطعیت باورهای فرد دارد، مبنی بر اینکه او می تواند رفتار ویژه ای را انجام دهد. در واقع تفاوت بین این باور که شاید بتوانم این کار را انجام دهم و این باور که اطمینان دارم از پس این کار بر می آیم به بعد نیرومندی خودکارآمدی باز می گردد.

ج- عمومیت: بعد سوم خودکارآمدی، مربوط به تعمیم پذیری آن می باشد. عمومیت، به میزان گسترش و تعمیم پذیری باورهای خودکارآمدی از یک موقعیت به موقعیت ها و رفتارهای دیگر اشاره دارد. برخی تجارب، باورهای خودکارآمدی محدودی را ایجاد می کنند، در حالیکه برخی دیگر، حس کارآمدی تعمیم یافته تری را القا می نمایند که به فراتر از موقعیت های خاص گسترش می یابد.

عوامل موثر باورهای خودکارآمد

باورهای خودکارآمد افراد، می توانند بوسیله چهار منبع اصلی ایجاد و تقویت شوند که این منابع عبارتند از:

  • تجارب مستقیم: موثرترین روش بواسطه تجارب مستقیم است. موفقیت های افراد، باوری نیرومند در کارآمدی شخصی افراد ایجاد می کنند، در حالی که شکست ها، آنان را ویران می سازند؛ بویژه اگر این شکست ها قبل از پا بر جایی قوی خودکارآمدی رخ دهند.
  • تجارب جانشینی: این تجارب توسط الگوهای اجتماعی بدست می آید. دیدن افراد مشابه با کسب موفقیت های آنان باعث تلاش بیشتر و برانگیختگی آنان شده و توانایی لازم جهت تسلط بر موانع را یافته و موفق می شوند.
  • اقناع کلامی: افرادی که به صورت شفاهی تشویق می شوند زمانی که توانایی تسلط بر فعالیت ها را دارند، باعث تلاش و تحمل بیشتر آنان میشود.
  • داوری توانایی خود: خلق مثبت باعث افزایش خودکارآمدی شده و خلق محزون، معکوس عمل کرده و باعث کاهش خودکارآمدی می شود. کاهش واکنش تنیدگی افراد و تفسیر نادرست حالات هیجانی در تغییر و اصلاح باورهای خودکارآمدی تاثیر دارند(جروسلم[۳۴] و کلین[۳۵]، ۲۰۰۹).

در آخر اشاره می شود که، برای سنجش و ارزیابی خودکارآمدی می توان از پرسشنامه خودکارآمدی شرر و مادوکس استفاده کرد که در ذیل توضیح مفصلی آورده می شود.

برای سنجش خودکارآمدی از پرسشنامه خودکارآمدی شرر و مادوکس[۳۶] (۱۹۸۲) می توان استفاده کرد. این مقیاس ۲۳ سوال دارد که ۱۷ سوال آن مربوط به خودکارآمدی عمومی و ۶ ماده دیگر مربوط به تجربیات خودکارآمدی در موقعیت اجتماعی است. در اینجا مقیاس ۱۷ ماده ای خودکارآمدی شرر تشریح می شود. این مقیاس به صورت ۵ گزینه ای است و به هر ماده از ۱ تا ۵ امتیاز تعلق می گیرد. بدین ترتیب بالاترین نمره در این مقیاس ۸۵ و پایین ترین نمره ۱۷ است. شرر و مادوکس (۱۹۸۲) میزان آلفای کرونباخ این پرسشنامه را ۸۶/۰ گزارش داده اند و برای سنجش روایی سازه مقیاس خودکارآمدی از همبستگی آن با مقیاس کنترل درونی- بیرونی راتر، مقیاس اشتیاق کروان و مقیاس شایستگی بین فردی هالند و بیرد استفاده کردند. بر اساس بررسی های انجام شده بین نمرات خودکارآمدی و مقیاس کنترل درونی- بیرونی، همبستگی منفی متوسط، بین مقیاس شایستگی اجتماعی با خودکارآمدی همبستگی مثبت متوسط به دست آمده است (به نقل از براتی بختیاری، ۱۳۷۶). در پژوهشی نجفی و فولاد چنگ (۱۳۸۶) پایایی این مقیاس را از طریق آلفای کرونباخ ۸۰/۰ و روایی سازه آن را از طریق همبستگی آن با مقیاس عزت نفس روزنبرگ ۶۱/۰ گزارش کرده اند (به نقل از ستاری و فتحی، ۱۳۹۴).

پرسشنامه خودکارآمدی شرر

  عبارات کاملا موافقم موافقم بی نظر مخالفم کاملا مخالفم
۱ وقتی طرحی می ریزم مطمئننیستم که می توانم آن را انجام دهم.          
۲ یکی از مشکلات من این است که وقتی باید کاری انجام دهم نمی توانم از عهده آن برآیم.          
۳ اگر نتوانم کاری را بار اول انجام دهم به تلاش برای انجام آن ادامه می دهم.          
۴ وقتی اهداف مهمی برای خود تعیین می کنم به ندرت به آنها دست می یابم.          
۵ قبل از تمام کردن کارهایم آنها را رها می کنم.          
۶ از روبرو شدن با مشکلات اجتناب می کنم.          
۷ در صورتی که کار خیلی پیچیده به نظر برسد حتی زحمت امتحانش را به خود نمی دهم.          
۸ هنگامی که کاری باید انجام دهم که نامناسب است آنقدر پایداری می کنم تا آن را تمام کنم.          
۹ وقتی تصمیم به انجام کاری گرفتم به طور جدی و دقیق روی همان کار تمرکز می کنم.          
۱۰ هنگامی که می خواهم چیز جدیدی بیاموزم اگر در ابتدا موفق نشوم بزودی آن را رها می کنم.          
۱۱ وقتی مشکلات غیر مترقبه ای برایم رخ دهد،به خوبی از پس آنها بر نمی آیم.          
۱۲ از یادگیری مطالب جدید هنگامی که به نظرم مشکل می آید، اجتناب می کنم.          
۱۳ شکست باعث تلاش بیشتر می شود.          
۱۴ به تونایی خود برای انجام کارها اعتماد ندارم.          
۱۵ به خود متکی هستم.          
۱۶ به سادگی تسلیم می شوم.          
۱۷ توانایی برخورد با مشکلاتی که در زندگی برایم پیش می آید، ندارم.          

 

 منابع

  • اقدمی باهر، علیرضا، سعید، نجارپور استادی و شعله، لیوارجانی(۱۳۸۸)، رابطه احساس خودکارآمدی و هوش هیجانی با فرسودگی شغلی در بین کارکنان دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز، علوم تربیتی، سال دوم، شماره ۷، پاییز، ۹۹-۱۱۹.
  • اکبرزاده، مهدی؛ عبدی زرین، سهراب؛ باغبان، ایران؛ عابدی، محمدرضا(۱۳۹۱). هنجاریابی و تعیین پایایی و روایی فرم کوتاه خودکارآمدی سیاهه کروی فردی در سنجش خودکارآمدی مسیر شغلی دانشجویان دانشگاه اصفهان، مجله پژوهش های علوم شناختی و رفتاری، سال دوم، شماره اول، پیاپی(۲)، بهار و تابستان ۱۳۹۱.
  • بهادری خسروشاهی، جعفر، هاشمی، تورج و منصور بیرامی، رابطه سرمایه روان شناختی و ویژگی های شخصیتی با رضایت شغلی در کتابداران کتابخانه های عمومی شهر تبریز، پژوهنده (مجله پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی)، سال هفدهم، شماره ۶، بهمن و اسفند ۱۳۹۱، صص ۳۱۲ تا ۳۱۸.
  • ستاری،کاظم، فتحی، سمیرا؛ بررسی اثربخشی آموزش گروهی هوش هیجانی بر افزایش مولفه خودکارآمدی سرمایه روان شناختی فرزندان جانباز؛چاپ شده در دومین کنفرانس ملی توسعه پایدار در علوم تربیتی و روانشناسی، مطالعات اجتماعی و فرهنگی، سال ۱۳۹۴.
  • فشارکی، محمد، محمد، اسلامی مریم، مقیمان و مهرداد، آذر برزین(۱۳۸۹)، تاثیر تدریس به روش سخنرانی و سخنرانی همراه با یادگیری مبتنی بر مساله خودکارآمدی دانشجویان پرستاری دانشگاه آزاد نجف آباد سال ۸۸-۸۷، مجله ایرانی آموزش در علوم پزشکی، پاییز، شماره ۱۰(۳)، ۲۶۲-۲۶۹.
  • لوتانز، فرد؛ جی آوولی، بروس؛ کارولین ام، یوسف(۲۰۰۷).س ترجمه جمشیدیان، عبدالرسول و فروهر، محمد(۱۳۹۲)، سرمایه روانشناختی، چاپ اول، تهران، انتشارات آییژ.
  • Avey, J. B., Wernsing, T. S., & Luthans, F. (2008). Can positive employees help positive organizational change? Journal of Applied Behavioral Science, 44, 48-70.
  • Bastable SB. Nurse as educator; principles ofteaching and learning for nursing practice. 2nd Edition,Lippincott Williams and Wilkins CO: Philadelphia,(2003).
  • Bandura A. Self efficacy. [Cited 2010 July 26]. Available from:http://www.des.emory.edu/mfp/BanEncy.html
  • Dvir, t., eden, d., & banjo , m.l.(1995). Self –fulfilling prophecy and gender: can women be Pygmalion and galatea? Journal of applied psychology 80(2), 253-270.
  • Jerusalem, M., Klein Hessling, J. (2009), Mental health promotion in schools bystrengthening self-efficacy, Health education. Vol. 109, No. 4, pp. 329-341.
  • Kanter, R.m.(2004) Confidence. New York: Crown Business.
  • Luthans, F., & Youssef, C. M. (2007). Emerging positive organizational behavior. Journal of Management, 33, 321-349in people for competitive advantage. Organizational Dynamics,. 33:(2), 143–
  • Lunenburg, f. c. (2011). Self-efficacy in the workplace: implications for motivation and performance. International journal of management , business, and administration, 14(1), 1-6.
  • Luthans, F., Youssef, C., & Avolio, B. J. (2007). Psychological capital: Investingand developing positive organizational behavior. In C. L. Cooper & D. Nelson(Eds.), Positive organizational behavior : Accentuating the positive at work. Thousand oaks, CA: sage.
  • Page, L.F., Donohue, R.(2004). Positive psychological capital: A Preliminary exploration of the construct. Working Paper , Monash University, Department of Management.
  • Vancouver, J. B. , More, K. M. , & Yoder, R.J. (2008). Self-efficacy and resourceallocation: Support for a nonmonotonic,discontinuous model. Journal of AppliedPsychology, 93(1), 35-47.
  • White, b. s. (2006). Female executives self-efficacy in relation to job pertormance: an exploratory case study of the “fortune” ۵۰۰: pro quest.
  • Ystrom, E., Niegel, s., kleep, k., & vollrath, m. e. (2008). The impact of maternal negative affectivity and general self-efficacy on breastfeeding: the Norwegian mother and child cohort study. Journal of pediatrics, 152(1), 68-72.

۱ Core Construct

۲ Multidimensional construct

۳ Bastable

۴ Bandura

۵ Maddux

[۶]Vancouver

۷ Conviction

۸ Stajkovic

۹ Discrepancy reduction

۱۰ Self-get-goals

۱۱ Self-doubt

۱۲ Skepticism

۱۳ Social criticism

۱۴ Setbacks

۱۵ Symbolizing

۱۶ Forethought

۱۷ Observation

۱۸ Self-Regulation

۱۹ Self-Reflection

[۲۰]General self-efficacy

[۲۱]Specific self-efficacy

[۲۲]Ystrom

[۲۳]Niegel

[۲۴]Klepp

[۲۵]Vollrath

[۲۶]Dvir

[۲۷]Eden

[۲۸]Banjo

[۲۹]Sherer

۳۰ Magnitude

۳۱ Strength

۳۲ Generality

[۳۳] Lunenburg

[۳۴] Jerusalem

[۳۵] Klein

۳۶ Sherer & maddux

درباره ی tabrizbehzisti

تصویر پروفایل از  tabrizbehzisti

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *