خانه / مراکز / خوشبینی چیست؟
optim untitled

خوشبینی چیست؟

خوشبینی چیست؟

همانطور که قبلا مطرح شد، سرمایه روان شناختی که نسل سوم سرمایه های انسانی و اجتماعی است، مفهوم جدیدی است که به تازگی در رفتار سازمانی مثبت معرفی شده است و اخیرا نیز در مطالعات دانشگاهی مطرح شده است.و از چهار مولفه: خودکارآمدی، امیدواری، خوشبینی و تاب آوری تشکیل شده است.

امیدواری وضعیتی شناختی یا تفکری است که افراد را قادر می سازد اهداف واقعی اما چالش برانگیز و قابل پیش بینی را مدون، و به آن اهداف از طریق اراده معطوف به خود[۱]، انرژی و ادراک کنترل درونی شده[۲] دست یابند(ستاری، ۱۳۹۳)، بندورا[۳] در سال ۱۹۷۷ برای اولین بار مفهوم خودکارآمدی را مطرح ساخت و در نظام بندورا منظور از نظام خودکارآمدی همان، احساس شایستگی، کفایت و قابلیت در کنار آمدن با زندگی است که برآورده کردن و حفظ معیارهای عملکرد باعث افزایش آن می شود و ناکامی در برآوردن و حفظ این معیارها آن را کاهش می دهد(فشارکی و همکاران، ۱۳۸۹)، تاب آوری یعنی اینکه افراد چگونه می توانند مشکلات زندگی خود را در عین داشتن استرس و فشار با موفقیت سپری کنند. این سازه بر اساس رویکرد مبتنی بر نقاط قوت بنا نهاده شده و حاکی از قابلیت افراد در کنار آمدن با مشکلات و خطرات می باشد (گیترمن و جرمین، ۲۰۰۸)، خوشبینی یکی از خصوصیات مثبت انسان است که طی دو دهه گذشته، توجه ویژه ای را در روان شناسی به خود جلب کرده است. خوشبینی به جهت گزینی اشاره دارد که در آن معمولا پیامدهای مثبت مورد انتظارند و این پیامدها به عنوان عوامل ثابت، کلی و درونی در نظر گرفته می شوند(پترسون، ۲۰۰۰). خوشبینی و به طور کلی، باورهای مثبت بر بیماری و سلامت روانی و جسمانی انسان تاثیر زیادی می گذارند(شهنی ییلاق، ۱۳۸۳). تایلر و همکارانش در این زمینه بیان می کنند که اگر ادراکات عادی انسان با یک مفهوم مثبت از خود و از کنترل شخصی و یک دیدگاه خوشبینانه، حتی کاذب، در مورد آینده همراه شود، نه تنها در اداره جزر و مد زندگی روزانه، بلکه در کنار آمدن با حوادث بسیار استرس زا و تهدیدزای زندگی، به افراد کمک می کند (تایلر و همکاران، ۲۰۰۰).

امروزه و با توجه به دیدگاه جدید در روان شناسی مثبتگرا و حتی کمی قبل تر از آن خوشبینی به عنوان علامتیاز سلامت روان و بالیدگی است، و به طور کلی دیدگاه های موجود در این زمینه به نوعی تعادل رسیده اند.

خوشبینی به معنای داشتن انتظارات مثبت برای نتایج و پیامدهاست و این پیامدها به عنوان عوامل ثابت، کلی و درونی در نظر گرفته می شوند(پترسون، ۲۰۰۰). خوشبینی تلفیقی از گرایش و نگرش خوش بینانه در مورد خود، افراد و رویدادها و به طور کلی جهان می باشد که بر اساس آن انتظار نتایج خوب و امیدوار کننده بر اساس توانایی های خود می باشد و ریشه این نگرش خوش بینانه در سبک تبیین افراد نهفته است. ویژگی بسیاری از اشخاص موفق در هر زمینه ای خوشبینی آن هاست و نگرش ذهنی انسان های موفق نسبت به خود و دیگران مثبت است. بر اساس تحقیقات سلیگمن افراد خوشبین در رویارویی با شکست ها و موفقیت های خود چنین عمل می کنند:

  • بر اسنادهای کلی تکیه می کنند.
  • اسنادهایشان پایدار است.
  • موفقیت ها را به توانایی درونی خود نسبت می دهند.
  • در رویارویی با ناکامی ها شکست خود را به عوامل ویژه بیرونی و غیر پایدار نسبت می دهند.

سرمایه های روان شناختی مفاهیمی انتزاعی و درون روانی می باشند که به خصایص مثبت روانی هر فرد اشاره دارد(لوتانز و همکاران، ۲۰۰۴). واژه خوشبینی تداعی کننده مفاهیم متعددی در ذهن است، مفاهیمی چون، تفکر مثبت، امید، شادی و معمولا به عنوان نشانه هایی از سرزندگی، شور و نشاط در نظر گرفته می شود و متضاد با آن یعنی بدبینی که به معنای تاکید بر فاجعه آمیزترین علت هر شکست است به عنوان نشانه ای برای کاهش شور و نشاط بیان می شود. خوشبینی در فرهنگ لغت به معنای، با نظر خوب به امری نگریستن و جنبه های مثبت امور را دیدن است و فرد خوشبین کسی است که با نظر خوب به امور می نگرد و یا اینکه جنبه مثبت امور را مورد توجه قرار می دهد(عروئی عزیز، ۱۳۸۶).

رابت اورفستاین و سوبل خوشبینی را از دیدگاه روان شناسی چنین تعریف کرده اند: تمایل به جستجو، به خاطر آوردن و انتظار کسب تجارب لذت بخش که یکی از اولویت های فعالانه فرد است، نه صرفا نوعی واکنش انفعالی که او را به توجه به جنبه های روشن و آفتابی زندگی تشویق کند(زمردی، ۱۳۸۶).

رویکرد های خوشبینی از نظر پترسون

  • خوشبینی گرایشی: در این رویکرد خوشبینی به عنوان یک ویژگی شخصیتی گسترده مفهوم شده و توسط انتظارات خوشبینانه مشخص می شود. خوشبینی گرایشی یک انتظار کلی است که بیشتر چیزهای خوب در آینده اتفاق می افتد، تا چیزهای بد(آلن کار، ۲۰۰۴).
  • خوشبینی تبیینی یا اسنادی: مارتین نتیلگهن در سال ۱۹۹۸ مطرح می کند که خوشبینی یک شیوه تبیین است تا یک صفت شخصیتی گسترده. در این رویکرد افراد خوشبین، وقایع منفی یا تجربیات منفی را به عوامل و علت های خارجی، ناپایدار و به خصوص نسبت می دهند. و در مقابل افراد بدبین وقایع و تجربیات منفی و بد را به علت های درونی، پایدار، ثابت و کلی مانند شکست شخصی نسبت می دهند(آلن کار، ۲۰۰۴).

تحول خوشبینی

تحول و رشد خوشبینی از طریق سلامت روانی والدین و الگویی که از طرف والدین ارائه می شود صورت می گیرد، افراد خوشبین بیشتر در خانواده هایی هستند که هیچ کدام از والدین افسردگی ندارد. خوشبین ها در خانواده هایی پرورش می یابند که والدین آنها شکست هایشان را می فهمند و آنها را به عوامل بیرونی نسبت می دهند تا عوامل درونی، والدینی که بچه هایشان را سرزنش می کنند و شکست هایشان را به عوامل درونی، پایدار و کلی نسبت می دهند بدبینی در کودکانشان بیشتر رشد می کند. افرادی که شیوه تبیین و تعبیر خوش بینانه دارند وقتی با وقایع استرس زا مواجه می شوند، احتمال کمتری دارد که دچار بیماری جسمی افسردگی و یا متمایل به خودکشی شوند(افضلی، ۱۳۸۶).

دو سال اول زندگی نشان دهنده فاصله گرفتن از درماندگی است. نوزاد هرگاه گریه می کند مادرش می رسد اما در آمدن مادرش کنترلی ندارد. به تدریج بر اندام و اعمالش به کنترل دست می یابد. راه رفتن و حرف زدن دو پیشرفت مهم در زمینه کنترل شخصی است. نوزادان به راحتی به درماندگی گرفتار نمی شوند. در سنین پیش دبستان عمل سلطه ورزانه خوشبینی کودکان را شکل می دهد بچه ها به کمک آگاهی های والدین عادت سخت کوشی را به شکل مبارزه جویی و غلبه بر موانع در خود بوجود می آورند. در سنین مدرسه نحوه تفکر کودکان یعنی نظریه هایی که درباره علت های وقایع می سازند اساس خوشبینی یا بدبینی آینده آنها را می سازد. با فرا رسیدن بلوغ نظریه کودک درباره جهان صورتی قطعی پیدا می کند. باید کاری کنیم که کودکان از دوره پیش دبستان تصویر مثبت تری از خویش پیدا کنند، اینگونه در تصمیم گیری ها با درایت بیشتر عمل می کنند. شکست خوردن برای کودک یا انسان ها به خودی خود فاجعه آمیز نیست البته به مدت کوتاهی امکان دارد بر عزت نفس خدشه وارد کند اما تعبیر و تفسیر کودک از شکست مخرب تر است. در بزرگسالی خوشبینی به پیشرفت اقتصادی، انجام ورزش، رضایت شغلی و زندگی خانوادگی مربوط می شود. به طوری که خوشبینی عملکرد بهتر در ورزش های گروهی و فردی و موفقیت در حرفه های مختلف مثل فروشندگی را پیش بینی می کند(همان منبع).

سرمایه روان شناختی خوشبینی

مدل سرمایه روان شناختی، خوشبینی را یک روش توضیحی که وقایع مثبت را به موارد درونی، دائمی و فراگیر نسبت می دهد و وقایع منفی را به انواع شرایط موقتی و خاص بیان می کند(لوتانز و یوسف، ۲۰۰۴). رواشناسان خوشبینی را به عنوان یک ویژگی شناختی که انتظار خروجی مثبت و یا استناد علی مثبت به رخدادها دارد و یا یک اسناد علی مثبت تعمیم یافته، تلقی می کنند(لوتانز، ۲۰۱۰). در سرمایه روان شناختی، خوشبینی واقعی مورد نظر است، زیرا خوشبینی غیرواقعی منجر به پیامدهای منفی می شوند(جنسن و لوتانز، ۲۰۰۶). در خوشبینی واقع بینانه در حقیقت، فرد به ارزیابی آنچه می تواند بدست آورد در برابر آنچه قادر به کسب آن نیست، می پردازد. لذا، خوشبینی واقع بینانه، نقش مهمی در ارتقای خودکارآمدی فرد دارد(لوتانز و اولیو، ۲۰۰۷).

از دیدگاه هوش هیجانی، خوشبینی نگرشی است که افراد را در رویارویی با رویدادهای دشوار، در مقابل افتادن در گرداب بی تفاوتی، ناامیدی و افسردگی، مقاوم می سازد. خوش بینی همانند امید، که خویشاوند نزدیک خوش بینی است، زندگی ما را پربار می سازد (گلمن، ۱۹۹۵).

در خوشبینی فرد حوادث مثبت را به اسنادهای کلی، درونی و پایدار نسبت می دهد. نکته مهم این است که در خوشبینی برخلاف دو عامل امیدواری و خودکارآمدی، علاوه بر بعد درونی به بعد بیرونی نیز توجه می شود. مثلا عاملی که می تواند باعث ایجاد و شکل گیری انتظارات مثبت گرا در یک فرد خوشبین شود، ممکن است خود و تواناییهایش یا عوامل خارجی و دیگران باشند. می توان گفت ارتباط خوشبینی و هوش هیجانی بیشتر به مولفه  قابلیت های شخصی هوش هیجانی مربوط است. قابلیت های شخصی عبارت است از اینکه فرد، چگونه خود و عواطف و احساسات خود را مدیریت کند. این بعد شامل سه مولفه؛ خودآگاهی، خودتنظیمی و خود انگیزشی می باشد. به نظر می رسد زمانی که شخص از هیجان های خود اطلاع داشته و آنها را تنظیم می کند، در نهایت باعث خود انگیزشی شده و طبق تعریف گلمن خود خوشبینی بخشی از خود انگیزشی می باشد. و اسناد های افرادی که قابلیت شخصی هوش هیجانی را دارند، در موارد موفقیت به صورت، اسناد درونی، دائمی و پایدار بوده و برعکس، موارد شکستشان به صورت، اسنادهای بیرونی، موقتی و ناپایدار است (ستاری، ۱۳۹۳).

محققان، بدبینی را به عنوان یکی از عوامل شخصیتی که بر سلامت افراد تاثیر بسزایی دارد،  در نظر می گیرند. فرد بدبین نسبت به انسانهای اطراف و رویدادهای مختلف نگرش منفی دارد (کاترین و مک آرتور، ۲۰۰۱). بدبینی از جمله فرآیندهای روان شناختی است که ممکن است موجب بیماری های مختلف جسمی و روانی شود. نتایج مطالعات نشان داد، کسانی که از خوش بینی بالایی در زندگی برخوردار بودند، نسبت به بدبینها کمتر به بیماری مبتلا شدند و کمتر حوادث دلخراش گذشته را به خاطر آوردند (کیویمکی، ۲۰۰۵)، طبق برخی تحقیقات، هوش هیجانی یک متغیر لازم برای پایین آوردن سطح اضطراب و ناامیدی و بالا بردن سطح اعتماد و شجاعت می باشد و افراد بدبین نمره هوش هیجانی پایین تری بدست می آورند. به عبارتی، هوش هیجانی بالا با سطح بالای همدلی در ارتباط است و افراد با همدلی بالا به زندگی و حوادث آن خوش بین تر هستند و دارای هوش هیجانی بالاتری هم هستند (بنی هاشمیان و همکاران، ۱۳۸۸).

در آخر پرسشنامه جهت گیری زندگی که برای سنجش خوشبینی به کار می رود آورده می شود.

آزمون جهت گیری زندگی LOT-R

این پرسشنامه که دارای ۸ سوال است به کرات برای سنجش خوشبینی به کار رفته است توسط کارور و شایر (۲۰۰۲) طراحی شده است. این مقیاس ۸ سوالی اندازه ای که افراد انتظارات خود را نسبت به پیامدهای زندگی ارزیابی میکنند، بدست می دهد و شامل چهار سوال با عبارت مثبت و چهار سوال منفی است. سوالات ۱،۳،۴و۷ مثبت بوده و به طور مستقیم نمره گذاری می شود و سوالات ۲،۵،۶و۸ منفی بوده و به طور معکوس نمره گذاری می شود. کارور و شایر (۲۰۰۲)ضریب آلفای کرونباخ ۷۶% و ضریب اعتبار بازآزمایی ۷۹% با فاصله چهار هفته را برای یک گروه از دانشجویان گزارش کرده است. کیوی ماکی و همکاران(۲۰۰۵)آلفای کرونباخ ۶۵% و چانگر و سانا (۲۰۰۳) ضریب آلفای کرونباخ ۷۸% را با ۵۶۰ آزمودنی بدست آوردند (یعقوبی،۱۳۹۳).

پرسشنامه خوشبینی

  جملات بسیارموافقم موافقم مخالفم بسیار مخالفم
۱ به هنگام عدم اطمینان انتظار دارم بهترین نتیجه عاید من شود.        
۲ هر گاه فکر کنم اتفاق بدی برایم روی خواهد داد همان اتفاق بد برایم روی خواهد داد.        
۳ همواره به نیمه پر لیوان(جنبه روشن چیزها) فکر میکنم.        
۴ به آینده خود خوشبین هستم.        
۵ به ندرت انتظار دارم امور بر وفق مرادم باشد.        
۶ امور زندگی هرگز آن طور که من می خواهم اتفاق نمی افتد.        
۷ به این اندیشه ایمان دارم که “پایان شب سیه سفید است”.        
۸ به ندرت اتفاقات خوب زندگیم را به حساب می آورم.

 

       

 

منابع

  • افضلی، اعظم(۱۳۸۶). بررسی رابطه خوشبینی با بهزیستی روان شناختی و سبک های مقابله ای در دانشجویان. پایان نامه کارشناسی ارشد. دانشکده روان شناسی. دانشگاه علامه طباطبایی تهران.
  • بنی هاشمیان، کوروش، صیف، محمدحسن و موذن، منصور. رابطه بدبینی با سلامت عمومی و هوش هیجانی در دانشجویان دانشگاه شیراز و علوم پزشکی شیراز، مجله دانشگاه علوم پزشکی بابل، دوره یازدهم، شماره ۱، فروردین – اردیبهشت ۱۳۸۸، صص ۵۶- ۴۹.
  • زمردی، سعیده(۱۳۸۶). بررسی رابطه بین خوشبینی و سطح ترشح کورتیزول در دانشجویان. پایان نامه کارشناسی ارشد. دانشکده روان شناسی. دانشگاه علامه طباطبایی تهران.
  • ستاری، کاظم، اثربخشیآموزش گروهی هوش هیجانی در افزایشسرمایه های روانشناختی فرزندان جانباز، پایان نامه کارشناسی ارشد. دانشکده روان شناسی. دانشگاه علامه طباطبایی تهران، ۱۳۹۳.
  • شهنی ییلاق، منیجه؛ موحد، احمد و شکرکن، حسین. رابطه علی بین نگرش های مذهبی، خوشبینی، سلامت روانی و سلامت جسمانی در دانشجویان دانشگاه شهید چمران. مجله علوم تربیتی و روان شناسی، دوره سوم، سال پانزدهم،۱۳۸۳، شماره ۱و۲، ۱۹-۳۴.
  • فشارکی، محمد، محمد، اسلامی مریم، مقیمان و مهرداد، آذر برزین. تاثیر تدریس به روش سخنرانی و سخنرانی همراه با یادگیری مبتنی بر مساله خودکارآمدی دانشجویان پرستاری دانشگاه آزاد نجف آباد سال ۸۸-۸۷، مجله ایرانی آموزش در علوم پزشکی، پاییز۱۳۸۹، شماره ۱۰(۳)، ۲۶۲-۲۶۹.
  • عروئی عزیز، مرضیه(۱۳۸۶). بررسی رابطه شادمانی، با میزان هدفمندی و سطح خوشبینی و عوامل فردی-اجتماعی در بین دانشجویان دختر و پسر دانشکده حقوق دانشگاه علامه طباطبایی و دانشکده حقوق دانشگاه آزاد اسلامی. پایان نامه کارشناسی ارشد. دانشکده روان شناسی. دانشگاه علامه طباطبایی تهران.
  • کار، آلان(۲۰۰۴). روان شناسی مثبت، ترجمه پاشا شریفی، حسن، نجفی زند، جعفر و ثنایی، باقر(۱۳۸۵).
  1. Goleman, D.(1995).Educational Intelligence: why it can matter than IQ .London: Bloomsbury.
  2. Gitterman, A. & Germain, C.B. (2008).The life model of social workpractice. New York: Columbia University Press.
  3. Jensen, S. M., Luthans F. (2006). Relationship between entrepreneurs’ psychological capital and their authentic leadership, Journal of Managerial Issues, 18, 2.
  4. John D, Catherine T. MacArthur. Optimism/pessimism, Research network on socioeconomic status and health, 2nd ed, San Francisco, University of California 2001; pp: 14-19.
  5. Kivimaki M, Vahtera J, Elovainio M, Helenius H, Singh Manoux A, Pentti J. Optimism and pessimism as predictors of change in health after death or onset of severe illness in family. Health Psychol 2005; 24(4): 413-21.
  6. Luthans, F., Luthans, k. w.,& Luthans, B. C. (2004). Positive Psychological capital: Beyond human and social capital. Business Horizons, 47, 45-50.
  7. Luthans, F., & Youssef, C.M. (2004). Human,social, and now positive psychologicalcapital management: Investing in peoplefor competitive advantage. OrganizationalDynamics,33(2).
  8. Fred (2010) Organizational Behavior, 12th ed. Boston: McGraw-Hill/Irwin, paperback, Pages: 203-23.
  9. Luthans, F., Avolio, B.J. (2007). Positive psychological capital: Measurement and relationship with performance and satisfaction, Personnel Psychology, 60.
  10. C.(2000).the future of optimism . American psychologist, 55(1).
  11. Taylor, S.E.,kemeny ,M.E., Reed,G.M.,Bower,J.E.,and Gruene Wald, T.L.(2000). Psychological resources , positive illusions, and health. American psychologist,955(1).

۱ Self directed determination

۲ Perception of internalized control

۳ Bandura

درباره ی tabrizbehzisti

تصویر پروفایل از  tabrizbehzisti

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *